Planten als klimaatredders? Jazeker, want begroeiing op daken en gevels helpt ons klimaat, zowel op grote als op kleine schaal. Nog effectiever zijn natuurlijk straatbomen of – in aangepaste vorm – bomen die direct voor gevels worden geplant.
Groene daken en gevels – dat zijn groene daken en groene gevels. Eerlijkheidshalve moet worden gezegd dat groene daken een aanzienlijk grotere invloed hebben op het stedelijk microklimaat, vooral wat betreft het vasthouden en verdampen van regenwater, wat gepaard gaat met verkoelende effecten. Gevelbegroeiing kan in combinatie met verschillende factoren een zeker effect hebben, maar op zichzelf meestal niet; daarvoor zijn de begroeide oppervlakken meestal te klein.
Het bindt CO2 en fijnstof, verhoogt de luchtvochtigheid en draagt bij aan een lagere temperatuur tijdens hete zomers. Minder warme lucht betekent minder luchtbeweging, minder opgewaaid stof en vuil, kortom: meer levenskwaliteit! Klimplanten zijn dus vooral belangrijk voor het microklimaat, vooral bij volledige begroeiing.
Klimplanten binden CO2 en vormen koolhydraten, dus suiker of bladvezels en houtmassa. Dit aspect is interessant, maar uiteindelijk gaat het om kleine hoeveelheden, die zichtbaar worden in het herfstblad, de diktegroei van stammen en eventueel de vruchten. In kilogram wordt alleen de droge massa gemeten, en dat is per huismuur en per jaar 1-2 tankvullingen van een auto, die uit de lucht zijn "opgevangen", meer helaas niet...
Een chemisch neveneffect van de splitsing van CO2 en de binding van koolstof (C) is het vrijkomen van zuurstof (O2), die via de huidmondjes aan de onderkant van de bladeren in de omgevingslucht terechtkomt.
Wanneer het zonlicht op de donkere, groene bladeren valt, wordt het gedeeltelijk omgezet in warmte, net als bij een collector voor warmwaterbereiding. De chemische processen voor het binden van CO2 hebben echter constant lage temperaturen nodig, daarom moet de warmte worden afgevoerd. Dit gebeurt door de permanente verdamping van water via de bladoppervlakken in de omgevingslucht. Door het verdampte water neemt de luchtvochtigheid toe en het water dat via de wortels wordt opgezogen, draagt op zijn beurt bij aan het drogen van het gebouw.
Bladeren van gebouwbegroeiing absorberen ook stof, met name giftig fijnstof. Eenmaal 'gevangen' zijn deze extreem kleine nanodeeltjes nauwelijks nog gevaarlijk en worden ze bij de volgende regenbui weggespoeld of bij de herfstbladval samen met de bladeren gecomposteerd.
Groene gevels 'vreten' in de zomer ongewenste warmte op en zorgen voor lucht- en gevelkoeling. Hoe komt dat? Enerzijds is het de beschreven waterverdamping die (warmte)energie verbruikt, anderzijds zijn het de chemische processen rond koolstof. De afvalwarmte die ontstaat bij de verbranding van koolstof tot kooldioxide wordt als het ware weer nodig, opgevangen en verbruikt wanneer de koolstof opnieuw wordt gebonden in plantenmassa.... Zo koelt de omringende lucht af en "zakt" naar beneden, net als in een bos kan er zelfs een voelbare verkoeling ontstaan. Maar nog belangrijker is dat hierdoor de vorming van sterk verwarmde lucht wordt afgeremd en de luchtsnelheden in de bodemlaag worden verminderd. Er wordt dan minder stof opgewerveld en de smogvorming wordt beperkt. Het onderwerp "groene gebouwen en stofvermindering" is inmiddels zelfs onderwerp van wetenschappelijke studies!
Sommige steden eisen bij verbouwingen en uitbreidingen in dichtbebouwde gebieden groenvoorzieningen op basis van vierkante meters, met als doel het microklimaat te behouden of te verbeteren. Maar al te vaak wordt deze eis als hinderlijk ervaren en vervolgens slechts halfslachtig nageleefd. Hierover een anekdote: een collega uit de groenvoorzieningsbranche vertelde dat een groot en in eerste instantie alleen nog maar besteld, dus nog niet uitgevoerd verticaal groendakproject de dag na de oplevering van het hele nieuwe gebouw door de gemeentelijke bouwdienst plotseling door de opdrachtgever werd geannuleerd, omdat de ambtenaren waren "vergeten" om te kijken of het overeengekomen groensysteem was aangebracht maar met hun handtekening de officiële oplevering hadden bevestigd en de begroeiing nu – een meevaller voor de portemonnee van de bouwheer – "overbodig" was...
Waar kan groen op gebouwen een bijzonder sterk effect hebben op het (micro)klimaat? Vooral op plaatsen waar geen ruimte is voor straatbomen, dus in smalle steegjes, achtertuinen, verharde gebieden enz. Hier ziet u enkele voorbeelden!